Một bức thư gửi biên tập viên trên tờ Wall Street Journal đã định hình lại phép ẩn dụ "Bẫy Thucydides" phổ biến, lập luận rằng bài học thực sự cho các cường quốc từ Hy Lạp cổ đại không phải về các đối thủ đang trỗi dậy, mà là mối nguy hiểm của sự mở rộng đế quốc quá mức.
Một bức thư gửi biên tập viên trên tờ Wall Street Journal đã định hình lại phép ẩn dụ "Bẫy Thucydides" phổ biến, lập luận rằng bài học thực sự cho các cường quốc từ Hy Lạp cổ đại không phải về các đối thủ đang trỗi dậy, mà là mối nguy hiểm của sự mở rộng đế quốc quá mức.
Một bức thư gửi biên tập viên duy nhất đang thách thức khung phân tích thống trị về cạnh tranh Mỹ-Trung, gợi ý rằng cả Bắc Kinh và Washington có thể đang tập trung vào sai bài học lịch sử từ Hy Lạp cổ đại. Được đăng trên tờ Wall Street Journal ngày 21 tháng 5, bức thư chỉ ra cuộc viễn chinh thảm khốc của Athens đến Sicilia là một lời cảnh báo phù hợp hơn so với "Bẫy Thucydides" thường được trích dẫn.
"Nhưng có một cái bẫy khác được Thucydides mô tả mà ông Tập có thể muốn xem xét: Tưởng tượng rằng họ sẽ đảm bảo được nguồn tài sản khổng lồ, người Athens đã thực hiện một cuộc viễn chinh mạo hiểm để chinh phục đảo Sicilia, một cuộc viễn chinh đã dẫn đến thảm họa hoàn toàn và cuối cùng là thất bại của Athens trước Sparta—một lời nhắc nhở sắc bén về sự điên rồ của những tham vọng đế quốc sai lầm," Andrew R. Dyck từ Los Angeles viết.
Bình luận của Dyck theo sau một cuộc thượng đỉnh quan trọng ở Bắc Kinh, nơi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã hỏi thẳng cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump liệu các quốc gia của họ có thể tránh được "Bẫy Thucydides"—lý thuyết cho rằng chiến tranh dễ xảy ra khi một cường quốc đang lên đe dọa thay thế một cường quốc đã xác lập. Thuật ngữ này, được phổ biến bởi giáo sư Graham Allison của Harvard, đề cập đến Chiến tranh Peloponnese giữa một Athens đang lên và thế lực Sparta đã xác lập, một cuộc xung đột mà nhà sử học Thucydides đã ghi chép lại.
Sự can thiệp này chuyển trọng tâm từ tính tất yếu về cấu trúc của xung đột sang vai trò và lựa chọn của chính các cường quốc. Thay vì một vụ va chạm được định sẵn bởi sự thay đổi quyền lực, phép ẩn dụ do Dyck chọn gợi ý rằng thất bại thảm khốc đến từ sự tự tin thái quá về chiến lược và tính toán sai lầm—một lời cảnh báo chống lại cái mà ông gọi là "những tham vọng đế quốc sai lầm." Điều này đặt rủi ro không phải ở bản thân sự kình địch, mà ở khả năng một trong hai quốc gia dấn thân vào một cuộc phiêu lưu chiến lược thảm khốc.
"Bẫy Thucydides" đã thống trị diễn ngôn địa chính trị trong gần một thập kỷ như một cách nói tắt cho những nguy hiểm của quan hệ Mỹ-Trung. Trong hội nghị thượng đỉnh Bắc Kinh gần đây, Chủ tịch Tập đã sử dụng khái niệm này để định khung mối quan hệ như một cuộc cạnh tranh cấu trúc, gây áp lực buộc Mỹ phải trao cho Trung Quốc vị thế bình đẳng trên trường quốc tế để tránh một cuộc xung đột dường như đã được định sẵn. Truyền thông nhà nước Trung Quốc nhanh chóng liên kết ý tưởng này với vấn đề Đài Loan, ám chỉ rằng bất kỳ xung đột nào cũng sẽ được kích hoạt bởi sự can thiệp của Mỹ.
Tuy nhiên, bức thư của Dyck làm nổi bật một tình tiết khác, và có thể nói là mang tính cảnh báo hơn, từ lịch sử của Thucydides. Cuộc viễn chinh Sicilia (415-413 TCN) là một thảm họa không thể cứu vãn đối với Athens. Bị thúc đẩy bởi hy vọng về chiến thắng dễ dàng và các nguồn tài nguyên mới khổng lồ, Athens đã phát động một cuộc xâm lược đường biển quy mô lớn, đánh giá thấp hoàn toàn các rủi ro và hậu cần. Sự hủy diệt hoàn toàn của cuộc viễn chinh đã làm tê liệt quân đội và kho bạc Athens, khiến nó suy yếu trước thất bại cuối cùng dưới tay Sparta. Bài học, trong cách đọc này, không phải về nỗi sợ hãi của cường quốc đã xác lập, mà là sự kiêu ngạo của cường quốc đang lên.
Bối cảnh cho cuộc tranh luận này là mối quan hệ Mỹ-Trung được nhiều nhà phân tích gọi là "Hội nghị Thượng đỉnh Bế tắc." Cuộc họp tháng 5 tại Bắc Kinh không tạo ra đột phá lớn nào nhưng đã đạt được một trạng thái cân bằng chiến thuật tạm thời. Tổng thống Trump đã đảm bảo các cam kết mới của Trung Quốc về nhập khẩu nông sản và một liên doanh cho TikTok, trong khi Chủ tịch Tập đảm bảo việc trì hoãn các mức thuế mới của Mỹ và giữ vững lập trường cứng rắn về Đài Loan.
Mặc dù cả hai nhà lãnh đạo đều giành được những chiến thắng ngắn hạn, hội nghị thượng đỉnh đã nhấn mạnh sự nghi ngờ sâu sắc giữa hai cường quốc. Phái đoàn Mỹ đã thực hiện các biện pháp phòng ngừa an ninh mạng chưa từng có sau các báo cáo tình báo về chiến dịch của Trung Quốc nhằm đánh cắp các mô hình AI độc quyền. Về phần mình, Bắc Kinh tìm cách thể hiện sự ổn định với các thị trường toàn cầu trong khi phải đối mặt với những cơn gió ngược kinh tế trong nước. Việc ông Tập viện dẫn Thucydides là một động thái chiến lược nhằm định vị Trung Quốc như một bên hành động lý trí đang tìm cách tránh xung đột, đồng thời cảnh báo Mỹ không được vượt qua các lằn ranh đỏ của mình, đặc biệt là vấn đề Đài Loan, mà ông gọi là "vấn đề quan trọng nhất trong quan hệ Trung-Mỹ."
Bài viết này chỉ mang tính chất thông tin và không cấu thành lời khuyên đầu tư.
