Önemli Çıkarımlar:
ABD-İran mutabakat zaptı, Tahran'a Körfez ülkelerinden 300 milyar dolara kadar yatırım vaat ediyor — ancak bu yalnızca "normal bir ülke gibi davranabileceğini" kanıtlaması halinde mümkün olacak, üst düzey bir ABD'li yetkili söyledi.
İran, Pazar günü imzalanan ABD-İran mutabakat zaptı kapsamında Körfez ülkelerinden 300 milyar dolara kadar yeniden imar yatırımına ve yurt dışında dondurulmuş milyarlarca dolar varlığa erişebilecek. Ancak her iki taraf da metni yayınlamayı reddettiği için kesin şartlar tartışmalı olmaya devam ediyor.
"Ne kadar normal bir ülke gibi davranırlarsa, iyi bir ortak olmaya ne kadar istekli olduklarını gösterirlerse, ekonomilerini açma ve anlaşmanın öngördüğü yaptırım hafifletmesini sağlama konusunda o kadar olağanüstü cömert olmaya hazır olacağız," dedi üst düzey bir ABD'li yetkili Pazartesi günü.
Başkan Yardımcısı JD Vance, fonların — doğrudan nakit transferi yerine Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerinden yapılan yatırım olarak yapılandırıldığını — İran'ın nükleer programını sonlandırması, zenginleştirilmiş stokları yok etmesi ve sıkı bir denetim rejimine tabi olması koşuluna bağlı olduğunu söyledi. "İranlılar, uslu durup davranışlarını değiştirmedikçe bir kuruş bile alamazlar," dedi Vance Fox News'e. "Amerikan vergi mükelleflerinin parasından bir kuruş bile alamayacaklar. Asla."
63 günlük ABD deniz ablukası sırasında ekonomisinin ayda yaklaşık 14 milyar dolar kaybettiği tahmin edilen İran için anlaşma potansiyel bir cankurtaran halatı sunuyor. Ancak yayınlanmış bir metnin bulunmaması, İran devlet medyasının tavizlerden bahsetmeden faydaları öne çıkardığı bir propaganda savaşını körükledi. ABD'li yetkililer, tam belgenin Cuma gününe kadar yayınlanacağını söylüyor.
İran Merkez Bankası Başkanı Abdolnaser Hemmati Pazartesi günü yaptığı açıklamada, mutabakat zaptının varlık çözmeye ilişkin maddelerinin "tüm geçmiş deneyimler ve tarihi vakalar" dikkate alınarak hazırlandığını ve mekanizmaların fonlara erişim için "en yüksek garanti seviyesini" sağladığını belirtti. Açıklamalar, İran devlet medyasının Washington'un müzakereler başlamadan önce 12 milyar dolar dondurulmuş varlığı serbest bırakmayı kabul ettiğini iddia etmesinin ardından geldi. Vance bu rakamı reddederek metinde "görünmediğini" söyledi.
Büyük ölçüde Çin, Irak, Güney Kore ve Körfez ülkeleri dahil olmak üzere çeşitli yetki alanlarında sıkışmış petrol gelirleri ve merkez bankası rezervlerinden oluşan varlıklar, yıllar boyunca biriken yaptırım dönemi fonlarını temsil ediyor. Anlaşmanın toplam 24 milyar dolarlık varlık serbest bırakılmasını içerdiği yönündeki ayrı bir iddia da başkan yardımcısı tarafından reddedildi.
300 milyar dolara kadar olan yeniden imar fonu, nakit olarak değil, ABD'nin Körfez ülkeleriyle kolaylaştırdığı yatırım anlaşmaları yoluyla sağlanacak — İran'ın üç aydan uzun süredir devam eden çatışma sırasında drone ve füzelerle hedef aldığı ülkelerin ta kendisi. BAE, Katar, Ürdün, Kuveyt ve Suudi Arabistan'ın tümü, ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'ı vurmasının ardından İran misillemesiyle karşı karşıya kaldı.
"300 milyar dolarlık bir yeniden imar fonu fikri, İran'ın kimin kontrolünde olduğu düşünüldüğünde, duyarsız görünüyor," diye yazdı Senatör Lindsey Graham (R-SC) Cuma günü X'te, bunu "Naziler hâlâ iktidardayken Almanya için bir Marshall Planı"na benzetti. Pazartesi gününe kadar Graham, Trump yönetiminin metni yayınlamasını beklediğini, böylece "İran propaganda raporlarına" güvenmek zorunda kalmayacağını söyledi.
Reuters'a göre BAE'nin geçen hafta İran'a 3 milyar dolar avans verdiği bildirildi, ancak Abu Dabi haberi yalanladı. ABD'nin İran'la en son bir nükleer anlaşma müzakere ettiği 2015 Ortak Kapsamlı Eylem Planı'nda, büyük Batı bankaları yaptırımlar kaldırıldıktan sonra bile ABD cezaları ve geri dönüş yaptırımları riskinden korkarak İran işlerinden uzak durmuştu.
Nükleer tavizlerin ötesinde, mutabakat zaptı İran'ın Hürmüz Boğazı'nı geçiş ücreti almadan tüm deniz taşımacılığına yeniden açmasını gerektiriyor — dünyanın petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz arzının yaklaşık yüzde 20'sini elinde bulunduran bir su yolu. ABD, deniz ablukasını kademeli olarak kaldırmayı taahhüt etti; bu abluka Tahran'a her gün yaklaşık 500 milyon dolara mal oluyor.
İran, ayrı olarak Umman'la 60 günlük müzakere döneminin ardından "demirleme, sigorta ve diğer yardımcı hizmetler" için zorunlu bir ücret sistemi kurmak üzere çalışıyor, bölgesel bir kaynak New York Post'a söyledi. ABD, bu tür ücretlerin mutabakat zaptının şartlarını ihlal edip etmeyeceğini açıklamadı.
Yaptırım hafifletmesi, İran'ın nükleer programı ve Hamas ile Hizbullah dahil vekil gruplara verdiği destek konusunda belirtilmemiş kilometre taşlarını karşılamasına bağlı olarak aşamalı olarak uygulanacak. İki taraf arasındaki teknik görüşmeler bu hafta sonu başlıyor.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımamaktadır.
