İran, petrol yaptırımlarının derhal kaldırılmasını talep ediyor, 1 milyon varillik arz artışı tehdidi

İran, 17 Haziran'da yaptığı açıklamada, üç gün önce ABD ile varılan çerçeve anlaşmasının bir parçası olarak petrole engelsiz bir şekilde satabilmesi gerektiğini bildirdi. Yaptırımların derhal kaldırılması çağrısı, 28 Şubat'ta başlayan savaşı sona erdiren 14 Haziran anlaşmasının ardından İran varillerinin geri dönüşünü fiyatlayan petrol piyasalarına yeni bir belirsizlik katmanı ekliyor.

"Yaptırımların kaldırılmasının zamanlaması, 2026'nın ikinci yarısında ham petrol arzı için en büyük değişkendir," dedi RBC Capital Markets emtia stratejisi başkanı Helima Croft. "İran ihracatı hızlı ve yüksek hacimde geri dönerse, piyasa bir çeyrek içinde açıktan fazlaya dönebilir."

Piyasa verilerine göre, Brent ham petrolü 17 Haziran'da yüzde 2'den fazla toparlanmanın ardından varil başına 127 dolar civarında işlem gördü. Gösterge endeks, ABD-İran çatışmasının dünya petrolünün yaklaşık beşte birini taşıyan su yolu Hürmüz Boğazı'ndaki nakliyatı kesintiye uğratmasıyla 2026 başındaki yaklaşık 61 dolardan sıçramıştı. WTI ham petrolü de benzer bir yörünge izledi ve her iki gösterge de barış çerçevesine rağmen yüksek seyretmeye devam etti.

Küresel enerji piyasaları için riskler çok büyük. İran, yaptırımların sıkılaştırılmasından önce günde yaklaşık 3,2 milyon varil üretiyordu ve analistler, yaptırımların kaldırılmasından sonraki aylar içinde günlük ihracatı 500.000 ila 1 milyon varil arasında artırabileceğini tahmin ediyor. Bu büyüklükte bir artış, OPEC+ dinamiklerini yeniden şekillendirecek, ham petrol fiyatları üzerinde baskı oluşturacak ve merkez bankalarının halen hedefin üzerinde fiyat baskılarıyla mücadele ettiği bir dönemde enflasyon beklentilerinde dalgalanmalara yol açacaktır.

61 Dolardan 127 Dolara ve Geri

Şubat sonunda başlayan savaş, petrol piyasalarını altüst etti. Brent ham petrolü, ABD deniz ablukası ve Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının tedarik yollarını tıkamasıyla Ocak ayı diplerinden iki kattan fazla arttı. Uluslararası Enerji Ajansı, kesintinin krizin zirvesinde küresel arzdan günde yaklaşık 1,5 milyon varil çektiğini tahmin etti.

14 Haziran'daki çerçeve anlaşması su yolunu yeniden açtı ve ablukayı kaldırdı, ancak İran petrol yaptırımları sorunu şimdiye kadar çözülmemişti. İran'ın acil rahatlama talebi, çerçeve metninin bildirildiğine göre belirttiğinin ötesine geçiyor. Anlaşmanın yayınlanan bir versiyonu, ABD ve bölgesel ortaklarını İran'ın yeniden inşası için en az 300 milyar dolar özel yatırım sağlamaya ve mekanizmanın 60 gün içinde kurulmasına taahhüt ediyor. Ancak yaptırım sorunu yatırım fonundan ayrı ve İran şimdi konuyu doğrudan gündeme getiriyor.

İran Petrolünün Geri Dönüşü OPEC+ İçin Ne Anlama Geliyor?

Yaptırımlar hızla kaldırılırsa, İran ihracatı çatışmanın başından beri yapısal olarak sıkışık olan bir piyasaya önemli arz ekleyebilir. İran varillerinin geri dönüşü ayrıca OPEC+ stratejisini de karmaşıklaştıracak. Grup, fiyatları desteklemek için üretim kesintilerini yönetiyor, ancak mevcut yaptırım rejimi altında OPEC+ kotalarına bağlı olmayan İran ihracatının yeniden başlaması, ittifakı yaklaşımını ayarlamaya zorlayabilir.

İran'ın yaptırımların hafifletilmesinin ardından ihracatını artırdığı son dönem, ülkenin 12 ay içinde yaklaşık 800.000 varil/gün eklediği 2016'daki Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın ardından gelmişti. Bu artış, Brent'in varil başına 30 doların altına düştüğü 2014-2016 petrol fiyat çöküşüne katkıda bulunmuştu. Suudi Arabistan ve Rusya, ek arzı karşılama veya bu dinamiğin tekrarlanma riskini göze alma baskısıyla karşı karşıya kalacak.

Şu an için piyasa iki güç arasında sıkışmış durumda: yeniden açılan nakliye yollarının rahatlaması ve İran petrolünün ne zaman ve ne kadar akacağına dair belirsizlik. Bir barış anlaşmasını nihai hale getirmek için 60 günlük pencere, hangi gücün kazanacağını belirleyecek.

Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.