Önemli Çıkarımlar:
İran'ın üst düzey diplomatı Perşembe günü Hürmüz Boğazı üzerindeki mücadelede yeni bir cephe açarak, su yolundan geçiş için hizmet bedeli almanın uluslararası hukuk kapsamında tamamen izin verilebilir olduğunu savundu. Bu görüş, İslam Cumhuriyeti'nin petrol ihracatını günde 800.000 varil azaltan bir ABD ablukası nedeniyle artan ekonomik baskıyla karşı karşıya olduğu bir dönemde geldi.
Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, devlet medyasına göre televizyonda yayınlanan bir röportajda, "Uluslararası hukuk açısından, geçiş ücreti almak kabul edilemez, ancak hizmet bedeli toplamak tamamen izin verilebilir" dedi. Dünyadaki petrol ve doğal gazın yaklaşık beşte birinin bir zamanlar aktığı boğazdaki seyrüsefer kuralları konusunda birden fazla ülke ile istişarelere başladıklarını ekledi.
Bu öneri, İran petrol endüstrisinin Wood Mackenzie'ye göre Şubat ayından bu yana üretimi günde 800.000 varil azaltan bir Amerikan ablukasından etkilendiği bir dönemde geldi. Karadaki depolama 69 milyon varile yükseldi; bu, eski Başkan Donald Trump'ın 2020'deki "azami baskı" kampanyasından bu yana en yüksek seviye. Bu arada, Kharg Adası açıklarında düzinelerce tanker atıl durumda bekliyor. Wood Mackenzie'den Alexandre Araman, "Düşen üretim, kısıtlanan ihracat ve daralan depolama kapasitesinin artan ekonomik maliyeti, Tahran üzerinde diplomatik bir çözüm arayışına girme baskısını artırıyor" dedi.
Hürmüz Boğazı, İran'ın Şubat ayında gemilere saldırmaya başlamasından bu yana rutin ticari trafiğe fiilen kapanmış ve küresel enflasyonu körükleyen bir enerji krizi yaratmıştı. Ancak hesaplar değişiyor olabilir. Trump bu hafta, ABD askeri gözetimini kullanan bir "gizli görevin", Mayıs ayı başından bu yana 100 milyon varilden fazla ham petrol taşıyan 200'den fazla geminin boğazı geçmesini sağladığını söyledi. Emtia veri firması Kpler, analist Amena Bakr'a göre bu dönemde bölgeden ayrılan yaklaşık 96 milyon varil İran dışı ham petrol ihracatı izledi; bu, Trump'ın iddiasıyla büyük ölçüde tutarlı.
Hizmet Bedeli Hamlesi
Araghchi'nin hizmet bedeli önerisi, İran'ın boğazı açıkça kapatmadan gelir elde etmesi için yasal bir çerçeve oluşturmak üzere tasarlanmış gibi görünüyor. Boğazı kapatmak, daha geniş bir askeri çatışma riskini beraberinde getirecekti. Geçiş ücretleri ile hizmet bedelleri arasındaki ayrımın uluslararası kabul görmesi pek olası değil. ABD ve müttefikleri, boğazı Deniz Hukuku kapsamında uluslararası bir su yolu olarak görüyor. Araghchi bu hafta bu pozisyonu açıkça reddederek su yolunun uluslararası olmadığında ısrar etti.
Zamanlama dikkat çekici. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Çarşamba günü nadir yaptığı bir kamuoyu açıklamasında durumun ciddiyetini kabul ederek "yollarımızın kapatıldığını" ve ülkenin "zor bir sınavla" karşı karşıya olduğunu söyledi. Tarihsel olarak İran yaptırımlı ham petrolünün en büyük alıcısı olan Çin, Mayıs ayında günde sadece 6,8 milyon varil deniz yoluyla ham petrol ithal etti; Kpler verilerine göre bu, Ekim 2016'dan bu yana en düşük seviye. İran'ın benzer bir ihracat sıkışıklığıyla en son karşılaştığı dönem, Trump'ın 2018-2020 azami baskı kampanyası sırasındaydı; o dönemde ihracat günde 300.000 varilin altına düşmüş ve ardından diplomatik bir yol açılmıştı.
Diplomatik Bir Çıkış Yolu
Araghchi ayrıca iki cephede bir çözüme açık olduğu sinyalini verdi. ABD ile potansiyel bir mutabakat zaptına dayanarak dondurulmuş İran varlıklarının çözülmeye başlayabileceğini, ancak detayların tam olarak görüşülmesi gerektiğini vurguladı. Nükleer dosyada ise, İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunu işlemek için kabul edilebilir tek yöntemin ülke içinde seyreltme veya dönüştürme olduğunu yineleyerek, malzemenin yurt dışına gönderilmesi yönündeki herhangi bir öneriyi reddetti.
Petrol fiyatları mevcut kriz sırasında varil başına 100 doların altında kalmaya devam ediyor; bunun kısmi nedeni bir anlaşma beklentisi ve stratejik rezervlerin darbeyi hafifletmesi. Ancak küresel stoklar azalırken ve ABD başkanlık seçimleri yaklaşırken, müzakere edilmiş bir çözüm için pencerenin daralıyor olabileceği belirtiliyor. İran'ın ihracat kapasitesi daralmaya devam ederse, ekonomik baskı Tahran'ı müzakere masasına geri dönmeye zorlayabilir - ya da boğazda daha fazla tırmanışa itebilir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımamaktadır.
