İran, 300 Milyar Dolarlık Taslak Anlaşma İmzalanmaya Yaklaşırken Ekibini İsviçre'ye Gönderiyor

Bloomberg'in haberine göre İran, Cumartesi günü müzakere heyetini, petrol muafiyeti sağlayacak ve 300 milyar dolarlık kalkınma finansmanının önünü açacak bir taslak anlaşmayı sonuçlandırmak üzere İsviçre'ye gönderdi.

Beyaz Saray sözcüsü Perşembe günü geç saatlerde yaptığı açıklamada, "Bu müzakerelerin lojistiği hiçbir zaman basit ya da öngörülebilir olmadı," dedi. Başkan Yardımcısı JD Vance, başlangıçta Cuma günü Luzern yakınlarındaki Burgenstock Resort'ta başlaması beklenen görüşmeler için kendi hareketini ertelemişti.

Her iki tarafça hafta başında dijital olarak imzalanan ve nihai aşamaya gelen mutabakat zaptı, 60 günlük bir müzakere penceresi açıyor. Taslağa göre, ABD Hazine Bakanlığı, imzanın hemen ardından İran ham petrolü ve petrokimya ihracatına yönelik muafiyetler yayınlayacak; her iki taraf da 30 gün içinde Hürmüz Boğazı trafiğini çatışma öncesi seviyelere döndürmek için çalışacak. Boğaz, küresel petrol ticaretinin yaklaşık %21'ini elinde tutuyor ve dünyanın en kritik enerji darboğazı konumunda bulunuyor.

Nihai bir anlaşma, ham petrol fiyatlarına gömülü olan ve jeopolitik prim yaratan önemli bir arz riskini ortadan kaldıracak. İran'ın boğazı tehdit ettiği son büyük olayda — 2019'daki tanker ele geçirmeleri sırasında — Brent ham petrolü altı hafta içinde %15 sıçramış, ardından istikrara kavuşmuştu. Bu kez prim daha sınırlı kaldı; Brent piyasaların diplomatik ilerleme ile tırmanma riskini tartmasıyla daha dar bir bantta işlem gördü.

300 Milyar Dolarlık Soru

Taslak anlaşma, ABD ve bölgesel ortakların İran'ın ekonomik kalkınmasını en az 300 milyar dolarlık finansmanla destekleyen bir plan oluşturmasını öngörüyor. İran'ın dondurulmuş varlıkları da serbest bırakılacak, ancak belge bunun için bir zaman çizelgesi belirtmiyor. Konuya yakın bir kaynağa göre, şartlar değişikliğe tabi olup teknik detaylar hâlâ sonuçlandırılıyor.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf'ın, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ile birlikte imza törenine katılması bekleniyor, ancak Vance'in seyahat planları belirsizliğini koruyor. Beyaz Saray erteleme için "zorlu lojistik" gerekçesini gösterirken, İran heyetinin, İsrail'in Lübnan'daki devam eden askeri harekatı nedeniyle geciktiği bildirildi — taslağa göre çatışmanın "tüm cephelerde" sona ermesi için bu koşulun çözülmesi gerekiyor.

Piyasa Etkileri

Petrol piyasaları için riskler net. İran, yaptırımların yeniden uygulanmasından önce günde yaklaşık 1,5 milyon varil ihraç ediyordu ve bu arzın bir kısmının bile geri dönmesi, zaten yavaşlayan küresel talep baskısı altındaki fiyatları daha da aşağı çekecektir. Uluslararası Enerji Ajansı, OPEC+'ın kesintileri gevşetmesi ve İran arzının geri dönmesi halinde petrol piyasalarının 2026'da günde 1 milyon varil fazla verebileceği öngörüsünde bulunuyor.

Orta Doğu gerilimleri sırasında geleneksel bir güvenli liman olan altın da değişen risk algısını yansıttı. Değerli maden, diplomatik ilerlemenin jeopolitik aksaklıklara karşı korunma talebini azaltmasıyla son zirvelerinden geriledi.

19 Haziran'daki imzanın ardından başlayacak olan 60 günlük müzakere dönemi, çerçevenin ayakta kalıp kalmayacağını belirleyecek. ABD'li yetkililer, İran'ın nükleer programına ilişkin sınırlamalar ve boğazda serbest seyrüsefer de dahil olmak üzere taahhütlerini yerine getirmesi halinde ancak bu faydalardan yararlanabileceğini söyledi. Taslak, İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stokunun statüsünü doğrudan çözüme kavuşturmuyor ve bu konuyu nihai anlaşmaya bırakıyor.

Arabuluculuk çabalarında yer almış olan Pakistan, mutabakat zaptının elektronik olarak imzalanmasının ardından Başbakan Şahbaz Şerif'in planlı ziyaretini erteledi. Sözcüsü, Pakistan'ın bunun yerine bir sonraki aşamayı teknik düzeydeki kanallar aracılığıyla destekleyeceğini söyledi.

Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımamaktadır.