ABD Başkanı Donald Trump ve Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, küresel ekonomik ve askeri gücü yeniden tanımlayabilecek bir teknoloji yarışı olan yapay zeka üzerindeki tırmanan çatışmaya odaklanan kritik bir zirve için Pekin'de bir araya gelecek. 13-15 Mayıs tarihleri arasında gerçekleşmesi planlanan görüşme, Washington'ın Pekin'i endüstriyel ölçekte yapay zeka bilgi hırsızlığıyla suçladığı, Çin'in ise ABD'nin büyümesini engellediğini düşündüğü gelişmiş yarı iletken ihracat kısıtlamalarına karşı çıktığı bir döneme denk geliyor.
Beyaz Saray Bilim ve Teknoloji Politikası Ofisi'nden sızan bir nota göre, "ABD hükümeti, başta Çin merkezli olmak üzere yabancı kuruluşların, ABD'nin öncü yapay zeka sistemlerini 'damıtmak' (distillation) için kasıtlı, endüstriyel ölçekte kampanyalar yürüttüğüne dair bilgilere sahip." Bu süreç, 16 milyondan fazla bu tür girişimi tespit eden Anthropic gibi gelişmiş ABD sistemlerinin çıktıları üzerinden Çin modellerini yasa dışı olarak eğitmek için sahte hesapların kullanılmasını içeriyor.
Anlaşmazlığın temelinde teknoloji ve kaynaklara erişim yatıyor. ABD, Çin'in askeri ve teknolojik ilerlemesini yavaşlatmak için Nvidia tarafından üretilenler gibi yüksek performanslı yapay zeka çiplerine yönelik seçici bir kısıtlama politikası uyguluyor. Buna karşılık, ABD'li savcılar Çin'e "milyarlarca dolar" değerinde kısıtlı çip taşıyan kaçakçılık şebekelerini ortaya çıkardı. Pekin ise küresel nadir toprak minerali madenciliğinin yaklaşık %70'ini ve Amerikan imalat sektörleri için hayati önem taşıyan rafinasyonun daha da büyük bir kısmını kontrol ederek önemli bir kozu elinde tutuyor.
Yatırımcılar için zirvenin sonucu, gerilimin düşmesi veya küresel teknoloji sektörünü etkileyen yeni bir kısıtlama dalgası potansiyeli ile bir belirsizlik ortamı sunuyor. Müzakereler oldukça pazarlık odaklı; ABD ticaret tavizleri ve İran'daki savaşı için destek ararken, Çin teknoloji tedarik zincirini güvence altına almayı hedefliyor. Boeing uçakları için milyarlarca dolarlık potansiyel bir anlaşma ve büyük ölçekli ABD tarım ürünleri alımları da masada, bu da karmaşık bir karşılıklı çıkarlar ağı oluşturuyor.
Çip Savaşı ve Fikri Mülkiyet Hırsızlığı
Washington'ın temel endişesi, Çin'in yapay zeka yeteneklerinin hızlı ve iddiaya göre yasa dışı ilerlemesidir. ABD'li yapay zeka firması Anthropic'e göre, "damıtma" uygulaması Çinli laboratuvarların güçlü yapay zeka modellerini "zamanın ve maliyetin çok küçük bir kısmıyla" geliştirmesine olanak tanıyor. Bu durum sadece Nvidia ve Google gibi ABD'li şirketlerin rekabet avantajını aşındırmakla kalmıyor, aynı zamanda şirketin uyardığı gibi, yapay zekanın kötü niyetli amaçlarla kullanılmasına karşı korumaları potansiyel olarak kaldırarak "önemli ulusal güvenlik riskleri" yaratıyor.
Pekin, henüz yeni gelişmekte olan yapay zeka endüstrisini korumak için sert oynamaya hazır olduğunu da gösterdi. Hükümet kısa süre önce Meta'nın Çinli yapay zeka girişimi Manus'u 2 milyar dolara satın almasını engelledi ve kurucularının ülkeden ayrılmasını yasakladı. Asia Group Çin direktörü Han Shen Lin Reuters'a verdiği demeçte, bu hamlenin "Çinli yapay zeka yeteneği ve teknolojisinin Amerikan şirketlerine satılık olmadığına" dair açık bir sinyal olarak görüldüğünü söyledi.
Pazarlık Odaklı Bir Zirve
Yaklaşan toplantının iki güç arasındaki derin yapısal rekabeti çözmesi pek olası değil. Bunun yerine analistler, kriz yönetimine ve taktiksel anlaşmalara odaklanılmasını bekliyor. ABD dünyanın en gelişmiş yapay zeka çiplerini kontrol ediyor, ancak Çin'in elektrikli araçlardan F-35 jetlerine kadar her şey için kritik olan nadir toprak mineralleri üzerindeki hakimiyeti ona güçlü bir karşı koz veriyor. Çin'in ilk kez Nisan 2025'te uygulamaya koyduğu bu minerallere yönelik ihracat kısıtlamaları, ABD havacılık ve otomotiv tedarik zincirlerini halihazırda aksatmış durumda.
Zirve gündemi teknolojinin ötesine geçerek İran'daki savaşa ve hassas Tayvan konusuna değiniyor. ABD, petrol sevkiyat yollarının güvenliğini sağlamak için Çin'e baskı yaparken, Pekin Washington'ın dış politikasıyla aynı hizaya gelme konusunda temkinli davranıyor. Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi'nin "en büyük risk noktası" olarak tanımladığı Tayvan konusunda, ABD'nin "stratejik belirsizlik" politikasındaki herhangi bir değişiklik derin bölgesel sonuçlar doğurabilir. Sonuç olarak zirvenin başarısı, büyük anlaşmalarla değil, kontrolden çıkan rekabetin daha tehlikeli bir aşamaya girmesini önlemek için koruma rayları oluşturma yeteneğiyle ölçülecektir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi teşkil etmez.
