ABD-İran anlaşması nükleer programı söküyor, petrol geçiş noktasını yeniden açıyor

ABD ve İran, Tahran'ın nükleer programını sökmeyi ve küresel petrol arzının yaklaşık beşte birini yöneten Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmayı kabul etti; yaptırım hafifletilmesi uyumluluğa bağlı olacak, ABD'li yetkililer bildirdi.

"Müzakereler son aşamalarda ve belgeler son şeklini alıyor," dedi Başkan Donald Trump. "Bu anlaşma İran'ın nükleer silah elde etmesini engelleyecek."

Yetkililer tarafından incelenen bir mutabakat zaptı taslağına göre çerçeve; 60 günlük bir ateşkes, günlük yaklaşık 21 milyon varil petrolün geçtiği Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması ve İran ham petrolünün küresel piyasalara dönmesine izin veren başlangıç niteliğinde yaptırım hafifletilmesini içeriyor. İran'ın balistik füze programı ve bölgesel vekil milisleri anlaşmanın dışında tutuldu. Müzakereler, Umman ve Pakistan'ın arabuluculuk yaptığı dolaylı kanallar aracılığıyla yürütüldü.

Anlaşma, ABD'nin 2018'de çekilmesinden önce füze konularını da dışlayan 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın (KOEP) yapısını yansıtıyor. Bu çekilme, İran'ı zenginleştirmeyi kararlaştırılan sınırların ötesine hızlandırmaya itmişti. 60 günlük ateşkes, zenginleştirme sınırlamaları konusunda ilerleme olmadan sona ererse - ABD sıfır zenginleştirme talep ederken İran yalnızca süreye bağlı bir askıya alma teklif ediyor - tüm çerçeve çökebilir.

Anlaşma, 2025'in sonları ile 2026'nın başları arasında, ABD ve İsrail'in İran'ın nükleer ve füze tesislerine saldırılar düzenlediği önemli bir askeri tırmanma döneminin ardından geliyor. ABD ayrıca İran limanlarına deniz ablukası uygulayarak ülkenin deniz ticaret yollarını fiilen kesmişti. Tahran, daha fazla taviz için gerekli ön koşullar olarak yaptırım hafifletilmesi ve varlıkların çözülmesinde ısrar ediyor.

Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması petrol hesaplarını değiştiriyor

Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması, ablukanın başlamasından bu yana biriken arz baskısını hafifletecektir. ABD Enerji Bilgi İdaresi'ne göre, bu geçiş noktası günde yaklaşık 21 milyon varil yani küresel tüketimin kabaca %21'ini yönetiyor. Ateşkesle birlikte İran ham petrolü küresel piyasalara dönerse, petrol fiyatları istikrar kazanabilir veya düşebilir, bu da 2025 sonlarından bu yana ham petrol vadeli işlemlerine gömülü olan jeopolitik risk primini azaltabilir.

Uyum ve uygulama riskleri devam ediyor

ABD'li yetkililere göre, ABD makamları 2026 yılında yaptırımların delinmesi ve terör finansmanı ağlarını hedef alarak İran bağlantılı 344 milyon ila 500 milyon dolar arasındaki kripto varlığı dondurdu. Fonların serbest bırakılmasının koşullu niteliği, sürekli bir izleme riski yaratıyor — İran, dondurulan varlıklara erişmeden önce uyumluluğunu kanıtlamalıdır. Daha geniş piyasalar için yatırımcılar, gerilimin azalmasının hisse senetleri ve dijital varlıklar genelinde risk iştahını artırabileceği konusunda temkinli bir iyimserlik içinde olsa da, müzakere sonuçlarına doğrudan bağlı belirli bir token bulunmuyor.

Washington ve Tahran'ın en son benzer bir çerçeve üzerinde anlaştığı 2015 KOEP anlaşmasının ardından, Bloomberg verilerine göre, anlaşmanın duyurulmasını takip eden üç ayda petrol fiyatları yaklaşık %15 düşerken, S&P 500 aynı dönemde kabaca %5 yükselmişti. Mevcut anlaşmanın füze ve vekil güç konularını dışarıda bırakması, yapısal riskleri çözülmemiş bırakıyor ve dolaylı arabuluculuk yapısı sürece daha fazla kırılganlık katıyor.

Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.