Những điểm chính:
Việc Tehran từ chối đàm phán về chương trình tên lửa đe dọa phá vỡ sự hòa hoãng mong manh Mỹ-Iran ngay khi các tàu chở dầu quay trở lại eo biển Hormuz.
Bộ Ngoại giao Iran cho biết chương trình tên lửa của nước này chưa bao giờ là một phần của các cuộc đàm phán, làm cứng rắn lập trường của Tehran ngay khi giấy phép miễn trừ trừng phạt 60 ngày của Mỹ cho phép xuất khẩu dầu nối lại và giao thông tàu chở dầu quay trở lại eo biển Hormuz.
"Vấn đề tên lửa chưa bao giờ nằm trên bàn đàm phán, và nó sẽ không được thảo luận dưới bất kỳ hình thức nào," người phát ngôn cho biết, theo truyền thông nhà nước.
Tuyên bố được đưa ra khi dầu Brent giảm 3,2% xuống 77,52 USD một thùng và West Texas Intermediate giảm 2,6% xuống 73,86 USD, với 71 tàu đã qua eo biển này trong cuối tuần sau khi Bộ Tài chính Mỹ ban hành giấy phép tạm thời miễn trừ trừng phạt đối với sản xuất, vận chuyển và bán dầu của Iran. Trước khi cuộc chiến bắt đầu vào ngày 28/2, có 100 đến 130 tàu đi qua tuyến đường thủy này mỗi ngày.
Sự bế tắc thử thách liệu bản ghi nhớ Mỹ-Iran được ký kết tuần trước có thể vượt qua rào cản lớn đầu tiên hay không, với việc Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Qalibaf mô tả đàm phán là "sự tiếp nối của cuộc đấu tranh" ngay cả khi cả hai bên tuyên bố tiến triển trong việc mở lại tuyến đường xử lý khoảng 21% thương mại dầu toàn cầu.
Phục hồi dầu mỏ và rủi ro chi tiêu quân sự
Xuất khẩu dầu của Iran đã tăng vọt sau khi Mỹ nới lỏng tạm thời các hạn chế, với các báo cáo cho thấy hàng triệu thùng đã được vận chuyển trong vòng vài ngày sau thỏa thuận. Sự phát triển này đang được các nhà phân tích theo dõi chặt chẽ, những người cho rằng doanh thu tăng có thể củng cố nền kinh tế Tehran và có khả năng đẩy nhanh nỗ lực tái thiết năng lực quân sự, bao gồm cả chương trình tên lửa đạn đạo của nước này.
Lần gần nhất Iran được nới lỏng trừng phạt tương tự — trong thời gian Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung năm 2015 — xuất khẩu dầu của nước này đã tăng lên khoảng 2,5 triệu thùng mỗi ngày trong vòng 18 tháng, tạo ra hàng chục tỷ USD doanh thu bổ sung trước khi Mỹ rút lui vào năm 2018. Giấy phép 60 ngày hiện tại tạo ra một cơ hội tương tự, mặc dù với thời hạn ngắn hơn nhiều và các điều kiện rõ ràng gắn với việc tiếp cận của thanh tra IAEA và tự do hàng hải qua Hormuz.
Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho biết giấy phép này là một phần của khuôn khổ đạt được trong các cuộc đàm phán đang diễn ra tại Thụy Sĩ, với việc Tehran cam kết tự do quá cảnh qua eo biển và cho phép thanh tra hạt nhân quốc tế tiếp cận. Giấy phép đặc biệt cho phép dầu Iran được nhập khẩu vào Mỹ, nước đã không mua khối lượng đáng kể dầu thô của Iran kể từ những năm 1990.
Đường đứt gãy ngoại giao
Tổng thống Donald Trump cho biết ông vẫn sẵn sàng thực hiện hành động quân sự nếu Tehran không tôn trọng thỏa thuận, tuyên bố rằng nếu Iran "không tuân thủ thỏa thuận của họ" hoặc "không cư xử đúng mực", ông sẽ "làm những gì tôi phải làm." Trump bác bỏ ý tưởng rằng Iran có thế mặc cả, cho rằng vị thế quân sự và kinh tế của nước này đã bị tổn hại nghiêm trọng bởi chiến dịch bắt đầu từ cuối tháng Hai.
Phó Tổng thống JD Vance, người dẫn đầu phái đoàn Mỹ tại Thụy Sĩ, cho biết các cuộc đàm phán đã tạo ra "nền tảng tốt cho một thỏa thuận cuối cùng thành công" và gợi ý Mỹ có thể giải phóng tài sản Iran để mua nông sản Mỹ thông qua cơ chế được Qatar hậu thuẫn. Thời kỳ đàm phán 60 ngày bao gồm các vấn đề chính như tương lai của chương trình hạt nhân Tehran, mà Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế cho biết đã làm giàu uranium ở độ tinh khiết 60% — gần với cấp độ vũ khí.
Về phía Iran, Qalibaf mô tả ngoại giao là sự mở rộng của xung đột chứ không phải một giải pháp thay thế. Ông nói rằng những lợi thế trên chiến trường không trở thành thành tựu chính trị lâu dài nếu không có đàm phán, nhưng nói thêm rằng đàm phán là "một phương pháp chiến đấu." Những bình luận của ông, cùng với tuyên bố về chương trình tên lửa, cho thấy giới lãnh đạo Iran đang cân bằng giữa sự tham gia với các thành phần cứng rắn trong nước, những người coi bất kỳ nhượng bộ nào là sự phản bội các nguyên tắc nền tảng của Cộng hòa Hồi giáo.
Eo biển Hormuz và ổn định khu vực
Các nhà đàm phán Iran Qalibaf và Bộ trưởng Ngoại giao Abbas Araghchi đã đến Oman sau các cuộc đàm phán tại Thụy Sĩ để thảo luận về việc củng cố vận chuyển tại eo biển Hormuz. Tehran cho biết một cơ chế liên lạc mới với Mỹ sẽ giúp ngăn ngừa các sự cố trên tuyến đường thủy, đồng thời nhấn mạnh eo biển này sẽ vẫn nằm dưới sự quản lý của Iran tuân thủ luật pháp quốc tế.
Thỏa thuận tạm thời nhằm kết thúc chiến tranh được cho là sẽ mở lại tuyến đường. Trong khi hàng chục tàu đã đi qua trong cuối tuần, tuyến đường chính vẫn còn bị cài mìn và đóng cửa, buộc các tàu phải sử dụng các lối đi phía bắc và phía nam nhỏ hơn qua vùng biển Iran và Oman tương ứng.
Tuyên bố về chương trình tên lửa cũng có tác động đến Lebanon, nơi lệnh ngừng bắn giữa Israel và Hezbollah dường như vẫn được duy trì tính đến thứ Hai. Iran đã liên kết tiến triển ở Lebanon với bất kỳ thỏa thuận rộng lớn nào, và các quan chức Israel đã bày tỏ lo ngại rằng thỏa thuận Mỹ-Iran đang hình thành có thể củng cố ảnh hưởng của Tehran và hạn chế khả năng hành động của Israel chống lại Hezbollah. Lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc UNIFIL cho biết không phát hiện đường bay nào từ cả hai phía kể từ thứ Bảy — thời gian tạm lắng dài nhất kể từ cuộc chiến Israel-Hezbollah mới nhất bắt đầu vào ngày 2/3.
Bài viết này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin và không cấu thành lời khuyên đầu tư.
