Mỹ và Iran tiến gần thỏa thuận ngừng bắn 60 ngày để mở lại eo biển dầu mỏ quan trọng

Theo các nhà hòa giải, Hoa Kỳ và Iran đang tiến gần đến một thỏa thuận gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày, một thỏa thuận bao gồm việc mở lại dần dần Eo biển Hormuz và nới lỏng lệnh phong tỏa của Hoa Kỳ đối với các cảng của Iran. Sự đột phá tiềm năng này diễn ra sau nhiều tuần ngoại giao con thoi của các đặc sứ Pakistan và Qatar nhằm ngăn chặn sự sụp đổ của thỏa thuận đình chiến kéo dài một tháng.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Esmaeil Baghaei, cho biết vào thứ Sáu rằng vẫn còn "những khác biệt sâu sắc và sâu rộng", theo hãng tin nhà nước IRNA, đồng thời cảnh báo rằng "ngoại giao cần có thời gian". Những bình luận của ông đã được Ngoại trưởng Hoa Kỳ Marco Rubio nhắc lại, người lưu ý rằng đã có "một số tiến triển" nhưng các nhà ngoại giao vẫn "chưa đạt được kết quả cuối cùng".

Việc mở lại sẽ giải quyết một sự gián đoạn đáng kể, vì dữ liệu của Lloyd’s List Intelligence cho thấy chỉ có 54 tàu đi qua eo biển từ ngày 11-17 tháng 5, so với mức trung bình hàng ngày trước chiến tranh là 138 tàu. Sự gián đoạn đã góp phần đẩy giá xăng trung bình quốc gia của Hoa Kỳ lên 4,53 USD mỗi gallon, tăng hơn 1,55 USD kể từ khi chiến tranh bắt đầu, theo Hiệp hội Ô tô Hoa Kỳ.

Việc đóng cửa eo biển, nơi xử lý khoảng 20% nguồn cung dầu và khí đốt tự nhiên hóa lỏng của thế giới, đã tạo ra một mức phí rủi ro lớn trên thị trường năng lượng. Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper cảnh báo sự gián đoạn này khiến hàng chục triệu người có nguy cơ bị đói, tuyên bố thế giới đang "mộng du rơi vào một cuộc khủng hoảng lương thực toàn cầu" do tầm quan trọng của điểm nghẽn này đối với các lô hàng phân bón.

### Hệ thống thu phí 1 triệu USD của Iran đối mặt với những trở ngại pháp lý

Sự xuống thang tiềm năng diễn ra khi Iran cố gắng chính thức hóa một hệ thống thu phí khi đi qua eo biển, một động thái đã thu hút sự chỉ trích gay gắt. Đại sứ của Tehran tại Pháp, Mohammad Amin-Nejad, đã công bố các cuộc thảo luận với Oman để quản lý hàng hải và an ninh, tuyên bố "không cần phải nói rằng những ai muốn hưởng lợi từ lưu thông này cũng phải trả phần của mình."

Iran đã thu phí hơn 1 triệu USD mỗi tàu, với một số báo cáo trích dẫn mức phí cao tới 2 triệu USD, theo Insurance Journal. Tuy nhiên, kế hoạch thành lập một cơ quan hành chính thường trực, Tổng cục Eo biển Vịnh Ba Tư, để giám sát việc thu phí đang bị phản đối. Tổ chức Hàng hải Quốc tế tuyên bố vào ngày 9 tháng 4 rằng bất kỳ khoản phí nào như vậy sẽ "tạo ra một tiền lệ nguy hiểm", một lập trường được các quốc gia vận tải biển lớn và Hoa Kỳ ủng hộ.

### Vị thế của Oman là chìa khóa

Oman, quốc gia chia sẻ quyền kiểm soát eo biển với Iran, trong lịch sử đã bác bỏ đề xuất thu phí vì không tương thích với luật biển quốc tế. Sự tham gia của quốc gia này là cần thiết về mặt địa lý cho bất kỳ hệ thống hành chính song phương nào, và sự im lặng của nước này sau những bình luận mới nhất của Amin-Nejad là rất đáng kể. Bất kỳ sự mềm mỏng nào trong quan điểm của Oman đều có thể mang lại tính chính danh cho kế hoạch của Tehran.

Đối với thị trường năng lượng, một khoản phí chính thức sẽ thay thế rủi ro đóng cửa không thể đoán trước bằng một khoản phí có thể dự đoán nhưng gây tranh cãi, làm thay đổi cơ bản kinh tế học của việc vận chuyển dầu từ Vịnh Ba Tư. Kết quả phụ thuộc vào việc cộng đồng quốc tế coi khoản phí này là phí dịch vụ hợp lệ hay một loại thuế bất hợp pháp. Sự không chắc chắn đó đủ để giữ cho mức phí rủi ro Hormuz ở mức cao cho đến khi đạt được một thỏa thuận chính thức về tình trạng của eo biển.

Bài viết này chỉ nhằm mục đích thông tin và không cấu thành lời khuyên đầu tư.